سازمان غذا و داروی آمریکا FDA در تاریخ ۲۲ آوریل ۲۰۲۵، دوم اردیبهشت ۱۴۰۴ از صنایع غذایی خواست تا رنگهای مصنوعی مبتنی بر نفت را تا قبل از پایان سال ۲۰۲۶ به تدریج از محصولاتشان حذف و یا جایگزین کنند. این نوع رنگها در همه چیز از نوشیدنیهای ورزشی و ماست گرفته تا آبنبات و میان وعدهها استفاده میشوند. شرکتهای غذایی باید مصرف شش رنگ مصنوعی شامل سبز شماره ۳، قرمز شماره ۴۰، زرد شماره ۵ و ۶، و آبی شماره ۱ و ۲ را تا تاریخ ضرب العجل مذکور به صفر برسانند. همچنین ملزم هستند رنگ قرمز شماره ۳ را زودتر از زمان تعیین شده حذف نمایند.
رنگهای خوراکی معمولاً طبق یکی از دو سیستم شمارهگذاری FD&C ایالات متحده و یا سیستم E-number اتحادیه اروپا شناسایی می شوند و در بسیاری از کشورها یکی از این دو سیستم (یا هر دو) پذیرفته شده است.
بسیاری از رنگهای مصنوعی خوراکی از مواد شیمیایی حاصل از تقطیر نفت خام (پترولئوم) ساخته میشوند. این رنگها، طی فرآیندهای شیمیایی پیچیده سنتز شده تا به ترکیبات رنگی پایدارو قابل حل در آب تبدیل گردند.از آنجایی که نفت یک منبع ارزان، در دسترس و غنی از ترکیبات آلی است و با تغییر ساختار مولکولی آن میتوان رنگهایی با ویژگیهای خاص (مثل پایداری بالا در گرما یا نور) بسازند در این صنعت نیز مورد استفاده قرار گرفته است. بسیاری از این رنگها در دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰ تأیید شده اند، زمانی که روشهای ارزیابی به دقت امروز نبوده است.
مطالعات متعددی در اروپا و آمریکا، نشان داده که مصرف این رنگها میتوانند علائم بیشفعالی (ADHD) رو تشدید کند موجب بیقراری، پرخاشگری یا کاهش تمرکز در کودکان شده و با جذابتر و روشنتر کردن رنگ غذاها، به پرخوری کمک کنند که عامل اصلی بیماریهای مزمن و چاقی کودکان می باشد. همچنین می توانند باعث تغییرات ژنتیکی، مسمومیت سلولی و نیز تحریک سیستم ایمنی گردند. برخی از این ترکیبات ممکن است در بدن انسان باقی مانده یا به مواد مضر تبدیل بشوند. مثلاً بعضی رنگها، آمینهای آروماتیک آزاد می کنند که میتونند سرطانزا باشند.
در اروپا، محصولاتی که از این رنگها استفاده میکنند باید برچسبهای هشداردهندهای داشته باشند که نشان دهد محصول ممکن است تأثیر نامطلوبی بر فعالیت و دقت کودکان داشته باشد. کمیسر FDA گفته این رنگها مخلوطی سمی از مواد شیمیایی مصنوعی است.
با این حال، کنار گذاشتن رنگهای مصنوعی در صنایع غذایی آسان یا ارزان نیست.انجمن بینالمللی تولیدکنندگان رنگ گفته که ممنوعیتها، موانع جدیدی را برای تولیدکنندگان مواد غذایی ایجاد میکنند، زیرا جایگزینی رنگهای مصنوعی با مواد طبیعی «یک جایگزینی ساده نیست.»
اما با وضع قوانین جدید نظارتی توسط دولت ناشی از فشار مصرف کنندگان، شرکتهای معتبرغذایی دنیا ملزم به بررسی مجدد مواد تشکیل دهنده محصولات خود شدهاند.غولهای صنایع غذایی از جمله کرافت هاینز، پپسیکولا و جنرال میلز در مورد حذف رنگهای مصنوعی از زنجیرههای تأمین خود پای میز مذاکره آمده اند. بخشهای مختلف صنایع غذایی میگویند که قصد دارند از این سیاست پیروی کنند. انجمن بینالمللی لبنیات، تعهد داوطلبانهای را برای حذف تدریجی رنگهای مصنوعی از محصولات تا آغاز سال تحصیلی 2026-2027 اعلام کرده است.
تشدید مقررات جهانی غذا، تولیدکنندگان مواد غذایی و آشامیدنی (F&B) و کالاهای بستهبندیشده مصرفی (CPG) را مجبور به تغییر رویه در فرآیند توسعه محصول کرده است. اما تغییر فرمولاسیون محصولات نباید به قیمت قربانی کردن طعم، کیفیت یا هویت برندی باشد که مصرفکنندگان وفادار سالهاست به آن علاقه پیدا کردهاند.
کاری بارنز، مدیر استانداردهای نظارتی در TraceGains، به تولید کنندگان صنعت غذا توصیه میکند: " 1- در ابتدا میزان ریسک ناشی از استفاده از جایگزینها درتغییر طعم و مزه یا بافت محصولاتتان را ارزیابی کنید به این منظور حتماً با تیمهای نظارتی و تحقیق و توسعه و همچنین با تأمینکنندگان خود همکاری کنید تا مطمئن شوید که در زنجیره تأمین مواد جایگزین، با اختلال مواجه نخواهید شد. در نهایت از ابزارهای مدیریت فرمول ساخت با استفاده از هوش مصنوعی برای سرعت بخشیدن به آزمایش و پیشبینی نتایج استفاده کنید.
2- برای ایجاد شفافیت و افزایش ایمنی مصرف کننده وجذب اعتماد خریداران، برچسبگذاری محصولات غذایی و آشامیدنی، مانند استفاده از کدهای QR بر روی محصول، برای اطلاعرسانی بهتر به مصرفکنندگان را با جدیت اجرا نمائید.
3- برای کسب مزیت قوی رقابتی، اعمال قوانین جدید در تولید محصولات را تسریع کنید. شرکتهای پیشرو میتوانند در حالی که رقبا هنوز در حال مقاومت هستند با ارائه محصولات جدید به بازار به عنوان رهبران نوآوری، کیفیت و ایمنی شناخته شوند واعتبار خود را تقویت نمایند. بارنز توضیح میدهد: « رعایت قوانین وقتی به درستی مدیریت شود، نباید بار سنگینی باشد. برعکس میتواند یک مزیت استراتژیک رقابتی به شما بدهد. وقتی رقبا عقب هستند اگر شما بدون توجه به آنچه دیگران انجام میدهند پیش بروید، از بازی جلوتر خواهید بود.»
۴- هر نقطه ای که در پروسه کارهایتان مهم است حتما دیجیتال کنید تا با تأمینکنندگان برتر ارتباط برقرار کرده و مطابق با قوانین جدید هم سوبمانید. پلتفرم دیجیتال مناسب میتواند به شما در پیمایش استانداردهای نظارتی کمک کند تا تقاضای مصرفکننده را برآورده کنید.
همانطور که رویکردهای خود را برای توسعه و فرمولبندی مجدد محصولات جدید مورد بازنگری قرار میدهید، به کارگیری ترکیب مناسبی از افراد، فرآیند و فناوری میتواند به شما در همسویی با مقررات کمک کند و در عین حال از رضایت مصرفکنندگان اطمینان حاصل کنید. با پذیرش این استراتژیها، میتوانید چالشهای نظارتی را به فرصتهایی برای نوآوری و رشد تبدیل کنید، زیرا تعهد برند خود را به کیفیت، ایمنی و شفافیت تقویت میکنید.
به یاد داشته باشید که "مقررات سختگیرانهتر فرصتی برای پاسخگویی به نیازهای در حال تحول مصرفکننده هستند. به عنوان مثال تولید کنندگان میتوانند با استفاده از آب چغندر به عنوان یک جایگزین طبیعی برای رنگ قرمز شماره ۳ و شماره ۴۰، عصاره گل گاوزبان جایگزین آبی شماره 1 و 2 تا بنفش، بتاکاروتن پیشساز ویتامین A ، جایگزین زرد شماره 5 تا نارنجی که بیخطر بوده و تصویر بهتری هم در ذهن مصرفکننده دارند بهره برداری کنند که نه تنها با مقررات مطابقت دارند، بلکه با مزیت سلامت قلب و عروق، مصرف کنندگان بیشتری را برای محصول سالم جذب می نمایند.
در سراسر جهان و در محیط غیر قابل پیشبینی کسب و کار، همواره مقررات سریعتر از آنچه تولیدکنندگان بتوانند خود را وفق دهند در حال تغییر هستند و افزایش تقاضای مصرفکنندگان جهان برای شفافیت در روند تولیدات غذایی، هر روز مقررات را سختتر میکند. هم اکنون سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) محدودیتهایی بیشتری را برای استفاده از شکر، نمک و افزودنیهای مصنوعی مقرر کرده است. در اروپا، استاندارد های جدیدی برای الزام تولید کنندگان به استفاده از مواد "کمچرب" و "سالم" در حال تعیین است. در هند و آمریکای لاتین، با الزام به استفاده از برچسبهای روی بستهبندی، تولید کنندگان موظف به تولید محصولات جذاب اما مطابق با رعایت مقررات بهداشتی شده اند.
شرکتهای F&B و CPG مرتباً با چنین معضلاتی روبرو میشوند. اما با برنامهریزی دقیق میتوان تعادل مناسبی بین رعایت قوانین و شفافیت پیدا نمود. تولید محصول مطابق با آخرین مقررات بهداشتی الزامی است و مقرون بهصرفهترین راه، توجه به مقررات در همان ابتدای توسعه محصول است.
همزمان با تکامل مقررات، استانداردهای جدیدی معرفی میشوند که شما میتوانید با استفاده از نیروهای فنی، تغییر فرآیندها و بهره برداری از فناوری روز، با فرمولبندی مجدد و توسعه محصولات جدید از گروه رقبا پیشی بگیرید. مقررات جدید تولیدکنندگان محصولات غذایی و آشامیدنیها را بر آن داشته تا مواد اولیه ممنوعه را با مواد سالمتر مناسب جایگزین کنند و در عین حال محصولاتی تولید کنند که انتظارات مشتری را برآورده نمایند. در بسیاری از موارد، اصلاح فرمولاسیون که شامل مواد اولیه کاربردی باشد، میتواند راهی استراتژیک برای دستیابی به استانداردهای غذایی و مصرفکننده محور باشد.
بی شک آگاهی و رعایت قوانین جدید جهانی درصنعت غذا و نیز کاربرد دستورالعملها، برای فعالان تولیدات غذایی داخلی و تولید کنندگان ایرانی ای که در بازارهای بین المللی نقش آفرینی می کنند و به دنبال جذب سهم بازار خارجی هستند و نیز برندهای با سابقه داخلی و حتی استارت آپ های نوظهور به منظور تداوم حضور در سبد محصول مصرف کنندگان بسیار حائض اهمیت است.
موفقیت نتیجه آگاهی است،
آگاهی بهترین سرمایه و اصل ثروت است.
با تقدیم احترامات عالیه به محضر اساتید و فعالین فرهیخته صنایع غذایی و کشاورزی ایران زمین.
رجبی
شرکت بازرگانی سینا دی سار
info@feenama.com
www.feenama.com
منابع:
بر اساس مقالات:
سارا زیمرمن، کریستوفر دورینگ
Ai
Google search